Buğday hasadının yapıldığı döneme Urfa’da harman zamanı deriz. Bugün öyle midir, bilmiyorum, eskiden bu söz kentte de yaygındı. Yıl boyu alınan borçların vadeleri harman sonrasıydı, sözler kışta baharda kesilip nişanlar çok daha önce yapılsa da nikahlar düğünler genellikle harmana kalırdı. Sünnet düğünleri de daha çok harmandan sonra yapılırdı. Esas üretim tarımsal olunca, sadece köylü değil, esnaf da harmanı beklerdi hep. Ürünler kaldırılınca borçlar ödenir, evler kiralanır, giysiler elbiseler terzilere önceden ısmarlansa da, harmandan sonra alınırdı.
Köyden haftanın belirli günlerinde gelen köy postaları piyasayır canlandırırdı. Kuraklık veya kımıl gibi zararlı böcekler yüzünden harmanın gelmediği yıllarda ise tersi olurdu. Yapan yaptıran elbette yaradandı. Ama belanın sorumlusu, içimizdeki imansızlar veya günahkarlardı. Hasadın zayıf olduğu yıllar yüzler gülmez, borçlar ödenmezdi. Çok sayıda tüccar iflas ederdi.
Harran ovasında 60’lı yıllarda hemen hemen her çiftçi buğday ekerdi, havalar olağan gitmişse Mayısın son haftasından Haziran ortasına kadar sürerdi hasat. İşte ‘harman zamanı’ herkes için o kısacık dönemi ifade ederdi. Şimdilerde şehir fazlası ile büyüdü. Baraj sayesinde sulama başladı. Tahıl tarımının yanı sıra başka ürünler ve özellikle pamuk tarımı yaygınlaştı. İnşaat kentte belki de en önemli ekonomik faaliyet haline geldi. Buğday hatta tahıl hasadı artık eskisi kadar ağırlık taşımıyor olmalı. Harman zamanı da eskisi kadar yaygın kullanılmıyor olabilir, şaşırmam. Pazar günü iki dostla sohbet ederken o günlerin geride kaldığını duygusunu paylaştık. Sonra da harmanların bizde neden törensiz olduğu sorusu geldi aklımıza.
Soru yerindeydi: Hasat ürün, ürün bereket demekti, bereket yaradandan gelirdi. Tam da bu nedenle, kadim zamanlardan beri her yerde hasat zamanı doğaya veya yaradan şükür zamanıydı. Bugün de birçok yerde hasat ve harman kutlanacak kutsanacak bir olay olarak yaşanır. Bağbozumu eğlenceleri, kiraz kaysı festivalleri ve her türlü aşama ve kurban törenleri gibi seküler veya dinsel ritüeller veya başka törenler hasatı izler. Anadolu’da tarımsal ürünlerin bolluğunu amaçlayan ritüeller ve törenler hakkında ilginç bir araştırma da buldum. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/537638
Toprağı verimli kalmak için Anadoluda hasat sonrasındaki yaygın ritüeller hakkında yağınla ilginç bilgi var.
..
Harran’a ve Pazar günkü ‘harman zamanı’ sohbetimize dönelim. Peki, bizim harman zamanlarımız neden törensizdir? Ne hasat eğlenceleri, ne ürün festivalleri, ne dinsel ritüeller ne de başka törenler.. Sohbette sebepleri kendimizce irdelerken, bilinmeyen bir ülkede ve bilinmeyen bir zamanda bir harman sonrasındaki töreni, o arada acımasız kutlamayı anlatan Piyango adlı müthiş öykü geldi aklıma. Yayınlandığı yıllarda Amerikada olaylara yol açan öykü.
Bağlantısı: http://cennetelmasindakikurt.blogspot.com/2007/09/piyango-shirley-jacksonevegemen-imre.html
Sohbet ilginçti. Sonrasındaki düşünceleri de paylaşmak istedim.
