Bu sabah okuduğum bir yazı, öteden beri kafa yorduğum bir fikri birden bire somutlaştırdı:
Söz konusu olan mutlu bir hayat ise bize öğretilenlerin aksine hedeflerden ziyade süreçler önemli. Hedef koymak aslında ister istemez yarışmak demek çünkü. Kendiyle ve birileri ile sürekli yarışmak. Böylece kendini kanıtlamak, ayrıca sözüm ona ülkeye, topluma, hatta gelecek kuşaklara faydalı olmak. İyi insan, iyi vatandaş, cennetlik kul olmak telaşı. Var olma çabası ve yaşama uğraşı çoğumuz için bu hedefe indirgeniyor. Gerçekten de, başarılı olmanın anahtarının hedefler koymak ve onlara ulaşmak olduğu dünyanın birçok yerinde sorgusuz sualsiz ve yaygın kabul gören bir anlayış bugün. Mükemmel bir uygarlık sandığımız, en azından epeyce önemsediğimiz Batı’nın köklü felsefesi ve onun maddeci değerler sistemi bize böyle bir yarışmacı hatta rekabetçi bir hayat paradigması dayatır. Hayatın mücadele olduğu bu paradigmanın temellerinden biridir. Bir başka yan kabulü ise insanın insanın kurdu olduğu. Güçlünün her zaman haklı olduğunu söyleyen orman kanunu da ekleyin bunlara. Resim netleşir. Diyeceğim şu ki, yeryüzünde ancak muktedirin varlığını sürdürebileceğine olan mağara devrinden kalma güçlü inanç bizi güçlü ve yarışmacı olmaya zorlar. O inanç, çağımızda ne denli geçerlidir, bunu sorguluyorum; buna karşılık tümden geçersiz olduğunu ileri sürmek elbette gerçekçi değil. Ne var ki, hayatı hedeflere koşmakla geçirilen soluk soluğa bir yarış olarak görmekte bir kekremsilik, bir tatsızlık olduğunu söyleyebilirim. Hedefsiz bir hayatın insanı daha huzurlu ve mutlu edeceğini savunacak değilim. Ama doğru süreçler izleyip iyi alışkanlıklar edinmenin büyük hedeflere ulaşmak için biteviye yarışmaktan daha sağlıklı yapıcı ve akıllıca olduğunu kendi adıma her gün açıkça görüyorum. Yazısını aşağıya aldığım yazar, doğru süreçlerle düzenli yaşamaya sistemli yaşamak diyor. Güvenle yaşanan bir hayatın ve telaşsız yarışmasız süreçlerin, istenen sonuçlara ulaşmada daha etkili olduğunu anlatıyor. Düzenli olarak tekrarlanan amaca uygun davranışların oluşturduğu davranış ve yaşama tarzına sistem diyor. Buna sistem yerine başka bir şey demesini tercih ederdim. Mantıklı süreçlerin, yarışma ile ulaşılan sonuçlardan daha önemli olduğunu anlatırken ise onunla tamamen aynı fikirdeyim. Bizim gençlik yıllarımızın muktediri Demirel otuz kadar yıl önce bir ara, her şey sonucu ile ölçülür, demişti. O sıralar bana pek bilgece gelen bu laf, itiraf etmeliyim ki, şimdi çok garip geliyor, hatta düpedüz safsata gibi görünüyor. Epey yıllar önce Sarıcan’ın ağzından söylediğim söz daha geçerli sanki: Esas olan süreçtir, çünkü doğru süreç sonuca zaten ulaştırır; ulaştırmasa da olur, ama büyük bir olsalılıkla ulaştırır. Dağcı için asıl güzellik dağda olmaktır, zirveye tırmanmak değil, demişti bir yazar. Ekliyorum: Zirve dediğimiz şey, kudretin veya iktidarın bir işareti değil, dağın engebelerinden biri olmalı doygun bir insan için. Zirveden zirveye, zaferden zafere ulaşmak hevesi ile yanıp tutuşmak bir akıl hastalığı olmalı; zinhar akıllı adam işi sayılmamalı. Asıl diyeceğim budur.
Şimdi yazıya buyrun:
Hey Fellow Fool,
I have lots of financial goals. I always assumed responsible people had them. Save this much, retire by this date, and so on. But I’m beginning to wonder if goals are overrated. Smart people have argued that they can actually do more harm than good. In place of goals, a lot of successful people have systems. What’s the difference? A goal is a target with an end date. A system is a way of doing things all the time. Scott Adams, the genius behind Dilbert, writes in his book How to Fail at Almost Everything and Still Win: A system is something you do on a regular basis that increases your odds of happiness in the long run. If you do something every day, it’s a system. If you’re waiting to achieve it someday in the future, it’s a goal.
He gives a few examples:
The system-versus-goals model can be applied to most human endeavors. In the world of dieting, losing twenty pounds is a goal, but eating right is a system. In the exercise realm, running a marathon in under four hours is a goal, but exercising daily is a system. In business, making a million dollars is a goal, but being a serial entrepreneur is a system.
I’d add to this list:
Graduating college is a goal, but learning throughout your entire life is a system. Having enough money to retire is a goal, but working in a job you love so much you never want to retire is a system. Beating the market is a goal, but investing in good companies for as long as you can is a system. Goals can be dangerous because they tempt you to do crazy things to achieve them on time. If your goal is to increase your net worth by 20% in the next year, you might put all your money into the riskiest stock on the market and hope for the best, thinking it’s the only way to meet your goal in time. That might work. Or it could blow up in your face. Saving each month and investing for the long haul is a better bet. And that’s not a goal. It’s a system! We also have to come to terms with the fact that the world neither knows nor cares about our goals. You might have a goal to save $10,000 over the next year, but life could drop a pink slip on your desk next month, and there’s nothing you can do about it. You might have a goal to retire in 10 years, but life will throw in a bear market nine years from now and give not a damn. Everything important in finance is random and unpredictable. Goals assume that randomness goes away, and that things will work out on a schedule of your choosing, which they rarely do. Goals also fall victim to arbitrary dates. Yale economist Robert Shiller once noted the absurdity of companies racing to meet one-year earnings targets. “I don’t know why people keep using one year earnings,” he said. “That is the time it takes the Earth to go around the sun. I don’t see any other significance.” It’s insane to think that a household, business, or government budget is most efficient when squeezed into the time it takes for the Earth to go around the sun. But it’s how most budgets are done. What you want is a system that allows you to be happy and successful, rather than goals that guide your system. For investors, a smart system probably includes: Saving as much as you can while remaining happy from each paycheck, consistently throughout your life. If not dollar-cost averaging, then waiting until attractive investments arise, however long that takes.
Having enough cash to handle a job loss or market crash.
And it means avoiding:
Price targets.
Annual return assumptions.
Time-specific goals.
Have a good weekend,
Son sözü kendime sakladım, yine de cimrilik etmeyip paylaşayım sizinle: İyi alışkanlıklar edinmek, onlarla hayatın keyiflerini ihmal etmeden yaşamak en doğrusu. Sözüm ona ulvi veya kutsal saydığımız bir hedeften ötekine aç kurt gibi koşup durmaktan binlerce kez daha akıllıca geliyor bana bu tutum. Sınırlarını bilmek, haddini bilmek gerek. Tanrıyı taklit etmenin, ihtirasın gereği yok. Faniyiz sonuçta.
