Rüştü BOZKURT
BUZDAĞININ DİBİ
rustu.bozkurt@dunya.com
24 Şubat 2022 Perşembe
NATO Karagahı’nın üst düzeyli bilim insanı ofisinde strateji ve politika Başkanı Ulf Ehlert,
“Seçimlerimizi neden değerlerimiz yönlendirmeli” başlıklı makalesi bu yazıyı yazmamın vesilesi oldu.
Ehlert’ın analizinden ilham alarak, “ülkemizin önünü tıkayan kasaba kültürünü aşmadan refah
toplumu olamayız” varsayımını tartışmak istiyorum.
Topluluk kültürü, düğünde, denekte, tarlada, tapanda, toyda, törende, çarşıda, pazarda yaşanan her
alanda insanların birbirlerini “gözle ve sözle” gözetim-denetim altında tuttuğu yapılardır.
Kırsal kesimde köylülük örgütlenmesi ise topluluk örgütlenmesinden daha değişiktir. Berger’in
“Domuz Toprak” adlı çalışmasının “Tarihsel son söz” bölümünde köylülerin hayatlarını bütünüyle var
kalmaya adadığını; bunun dünyanın her yerindeki köylülerin ortak özelliği olduğunu anlatır.
Köylülerin, kullandıkları araçlar, topraklarının özellikleri, mülkiyet biçimleri, ürün desenleri farklı
olabilir, ama ister kapitalist, ister feodal ya da bu kadar net tanımlanamayan başka bir toplumsal
yapı içinde ister buğday yetiştirsin, ister çeltik ya da başka bir ürün, ürettiği yer ister Çukurova olsun
ya da Vietnam’da Mekong Deltası “ köylülük, her yerde var olma çabasının bir sınıfı olarak
tanımlanabilir”. Köylüler yaşam pratiklerinin üretim-odaklı olması nedeniyle köylü kadar ekonomik
bilince olan başka bir sınıf yoktur.
Kent kültürü, hiç görmediğimiz, bilmediğimiz, karşılaşma olasılığı çok düşün olan insanlar için “en
iyisini” üretme bilincini besleyen bir ortak yaşam anlayışına erişmektir. Kent kültürü “gözle ve sözle
gözetim ve denetimin” yerini “kurumsal aklın” ilkelere, kurallara ve yasalara dayılı gözetim ve
denetiminin aldığı yapılanmadır. Topluluk kültürü, köy kültürü ve kent kültürü arasında kalan, bütün geçiş dönemleri gibi çok ciddi zaafları olan “kasaba kültürü” vardır. Kasaba kültürünü yansıtan
belirgin davranış biçimleri toplumsal hayatımıza yansır.
Düşünceye saygısı yoktur
Kasaba kültürü, yüzleşme ve düello yerine, pusu kurmayı ve arkadan vurmayı tercih eden bir
anlayıştır.
Kasaba kültürü her platformda düşünce ve bilgiye dayalı fikir üretme yerine “dedi-kodu” üretmeyi
yeğler; “Bende olmayan, başkalarında da olmasın” kıskançlığından beslenir; insani zaaflarla yoğun
şekilde iç içedir.
Kasaba kültürü ne “inanç sistemlerinin” kutsal metinlerindeki ilkelere saygılıdır ne de “düşünce
sistemlerinin varsayım sorgulamaya dayalı bilimsel rasyonel yaklaşımına”.
Makamı, mevkii ne olursa olsun, kasaba kültürünün baskın olduğu bireylerde, “tek doğru benim
bildiğim” anlayışı egemendir; ötekini şeytanlaştırıp, düşman yaratarak kendi taraftarını konsolide
etme eğilimi güçlüdür.
Kasaba kültürünün diğer belirgin özelliklerinden biri de, “sorgulama ile yargılamayı” karıştırmasıdır:
Sorgulayarak hayal ettiğimiz hedeflerle erişebildiğimiz hedefler arasındaki “deneysel mesafe
sapmalarını” anlama yerine, karşısına çıkan her sorunu bir “iç ve dış düşmanla” kolaycılığını tercih
etmesidir. Söz konusu kolaycılık, kasaba kültürünün egemen olduğu insanları “kendine ayna tutma”
ilkesinden uzaklaştırır. Sorgulamanın “gözetim ve denetim disiplini” olduğunu kavrama yerine
yüzleşmeden kaçınma eğilimini güçlendirir. Ayrıca kasaba kültürü, sorgulamanın “geribildirim
döngüsüyle” düşünülen ile uygulanan arasındaki mesafe ayarı yapma yolu olduğunu, bu yolun
kaynak kullanımında “verimlilik” için izlenmesi gerektiğini bilse de “cehalet konforunu” bozmamak için
topluma yararlı olanı benimsemez.
Yargılama, sorgulamadan farklıdır; eksiği, kusuru ve yanlışı kimin yaptığını araştırmaya odaklanır.
Sorgulama ile yargılamanın arasındaki nüans, aslında kasaba kültüründen kent kültürüne geçişin de
göstergesidir. Özellikle çağımızda, teknolojinin ileri düzeyde bağlantı potansiyeli, iletişim ve
etkileşimi insanları yaklaştırdığı kadar yaraştırıyor. Yarışta değer zincirinde doğru
konumlanabilmemiz için sorgulamayı her alana yaygınlaştırmak ve derinleştirmek gerekiyor.
İç tutarlılığı umursamaz
Kasaba kültürü “iç tutarlılık özeninden” de yoksundur: İnanç sisteminin kutsal metinlerini işine geldiği
gibi değerlendirir; örneğin “Hakkında kesin bilgin olmayanın ardına gitme” hükmünü işine geldiği
zaman öne çıkarırken; bu hükmü “kendine fren koymanın” bir ilkesi olarak yaşama taşımıyor.
Kasaba kültürünün egemen olduğu insanlar “özü, sözü ve davranışı” arasında iç tutarlılık arayan bir
anlayışın peşinden gitmiyor.
Kasaba kültürü önyargıların, kör inançların, yerleşik doğruların ve ezberlerin yarattığı “cehalet
konforunun” sınırlarımı aşmayı göze alamıyor; o nedenle “inançtan düşünceye geçme” konusunda
çaba göstermiyor. İnançtan düşünceye geçmedikçe de “kul olmaktan yurttaş olmaya” ilerleyemiyor…
Kasaba kültürü “indirgemecidir”; “bağlantısal bütünlük” gözeten bir çabaya emek ve zaman harcamaz;
o nedenle eğilimleri erken anlayarak, gerekli tepki stratejileri geliştiremez ve kaynak israfının
ölçeğini büyütür.
Kasaba kültürü insanları “kim olduğuna” bakarak değerlendirir, liyakatın omurgasını oluşturan “ne
yaptığına bakmayı” zihnin kıyısından bile geçirmez. Özle ilgili değildir; şekilcidir ve niteliği tartmaya
yetecek akıl birikiminden yoksundur.
Kasaba kültürü, kısa mesaja dayalı iletişimle yetinir; düşünce geliştirmenin peşine düşmez, çünkü
daha derinliğine analizler için isteği de, ihtiyacı da, sabrı da yoktur.
Boyutsuz düşünür
Kasaba kültürüne kendini kaptıranların dikkatlerinin 4 dakikanın altına düştüğünü bilim insanları
kanıtlıyor… Bu dikkat zayıflaması kasaba kültürüne kapılan insanlarımızı boyutsuz düşünmenin
sığlık bataklıklarına taşır. Çağımızın ruhunu oluşturan patojenik, ekolojik ve evrimsel, jeo-ekonomik,
jeo-stratejik ve teknolojik boyutları dikkate alan analizler kasaba kültürünün ilgi menzilinin
dışındadır.
Ülkemizde kaynaklarımızı etkin ve verimli değerlendirmenin önündeki büyük engel, kasaba
kültürünün aşılamamış olmasıdır.
Gelecek hafta: Kasaba kültürü planı, projeyi ce hesap verebilir olmayı sevmez
Yazı Dünya Gazetesinden alındı. https://www.dunya.com/kose-yazisi/ulkenin-onunu-tikayan-kasabakulturunu-nasil-asabiliriz/649856
